Maluliyet sigortasını ilk kez ciddiye aldığım gün, bir meslektaşımın bel fıtığı ameliyatı sonrası dört ay boyunca masasına dönemediği gündü. Hayat sigortası vardı, sağlık sigortası vardı; ama gelirini karşılayan hiçbir şey yoktu. O dönem kendi poliçelerimi tek tek açıp okuduğumda fark ettim ki elimdeki teminatların çoğu ölüm hâline odaklıydı, "çalışamama" hâline değil. Aşağıda, o günden bu yana teklif karşılaştırırken kullandığım kriterleri ve nerelerde tuzağa düştüğümü anlatıyorum.
Kısaca çerçeveyi netleştirelim: maluliyet sigortası özel ürünler, bir kaza ya da hastalık sonucu çalışma gücünüzü kaybettiğinizde gelirinizin bir bölümünü yerine koymak üzere kurulur. Kamu tarafındaki maluliyet aylığından bağımsız çalışır; onun yerine geçmez, üstüne biner. Bu yüzden karşılaştırma yaparken "ne kadar ödüyor" sorusundan önce "hangi durumda ödüyor" sorusunu sormak zorundasınız.
Poliçe fiyatları arasındaki farkın büyük kısmı prim tablosundan değil, tanım maddelerinden geliyor. Aynı teminat tutarına sahip iki teklifin biri diğerinden belirgin şekilde ucuzsa, farkı aşağıdaki üç yerde arıyorum.
En kritik ayrım bu. "Kendi mesleğini yapamama" tanımlı bir poliçe, siz eski işinizi yapamaz hâle geldiğinizde ödemeye başlar. "Herhangi bir işi yapamama" tanımlı poliçede ise başka bir işte çalışabilecek durumda olmanız, tazminatı reddetmek için yeterli olabilir. Bir diş hekimi ya da cerrah için bu ayrım hayati; el fonksiyonunu kaybeden bir hekim teoride masa başı işi yapabilir, dolayısıyla ikinci tanımla ödeme alamayabilir. Ben teklif isterken bu maddeyi doğrudan sordum ve iki farklı tanımın prim farkını gördükten sonra kendi meslek tanımının parasını ödemeye değer bulduğum.
Çoğu ürün sürekli tam maluliyet üzerinden kurulu. Ama gerçek hayatta en sık yaşanan senaryo kısmi ve geçici kayıplar. Bakılması gereken üç kalem var: kısmi maluliyet oranına göre kademeli ödeme yapılıyor mu, iyileşme sürecinde yarı zamanlı çalışırsanız teminat kesiliyor mu, ve gelir azalmasına dayalı bir "artık kazanç" teminatı var mı. Kademeli ödeme yapan poliçeler daha pahalı, fakat bel-boyun rahatsızlıkları, kalp olayları gibi kısmi kayıp üreten vakaların sıklığı düşünüldüğünde ıskalanmaması gereken bir kalem.
Sadece kaza sonucu maluliyeti kapsayan ürünler oldukça ucuz görünür ve ferdi kaza poliçelerinin içinde ek teminat olarak sunulur. Ancak uzun süreli çalışamama vakalarının önemli bölümü kazayla değil hastalıkla oluşuyor. Kaza teminatını bir taban olarak görmek, hastalık kaynaklı maluliyeti ayrı bir tercih olarak değerlendirmek daha sağlıklı. Kişisel sigorta türlerini fiyatlarıyla karşılaştırdığım sayfada da aynı mantığı işlemiştim: ucuz olan, kapsamı daralttığı için ucuzdur.
Kapsam netleştikten sonra sıra üç sayıyı birlikte ayarlamaya geliyor: teminat tutarı, bekleme süresi ve ödeme süresi. Bu üçü birbirinin fiyatını belirliyor.
Sigortacılar genelde net gelirinizin tamamını teminatlandırmaz; aksi hâlde işe dönme motivasyonu ortadan kalkar. Bu yüzden hedefinizi "maaşımın tamamı" değil, "zorunlu giderlerim + kredi taksitlerim" olarak kurmak daha gerçekçi. Ben kendi hesabımı şöyle yaptım: aylık zorunlu gider toplamı, konut kredisi taksiti, çocuğun eğitim ödemesi ve sağlık harcamalarındaki artış payı. Çıkan rakam, net gelirimin yaklaşık üçte ikisiydi ve teminatı oraya oturttum.
Bekleme süresi, maluliyetin başlangıcı ile ilk ödeme arasındaki boşluk. Süre uzadıkça prim düşer. Ama o boşluğu bir yerden kapatmanız gerekir; benim çözümüm bekleme süresini uzatıp aradaki farkı likit bir tasarruf hesabında tutmak oldu. Faiz avantajlı tasarruf ve mevduat seçeneklerini karşılaştırırken zaten böyle bir tampon fonu ayırmıştım; maluliyet poliçesinin primini düşürmek için de aynı fon işe yaradı. Kabaca kural: bekleme süresi, tamponunuzun size kazandırdığı ay sayısından uzun olmasın.
Ödeme süresi bir yıl mı, beş yıl mı, emeklilik yaşına kadar mı? Kısa süreli ödemeler primi ciddi biçimde ucuzlatıyor ama uzun süreli maluliyette işe yaramıyor. Emeklilik yaşına kadar ödeme yapan bir yapı, bireysel emeklilik birikiminizin katkı kesildiği için duracağını da telafi eder. Emeklilik planı seçeneklerini değerlendirirken bu bağlantıyı kurmak faydalı: maluliyet hâlinde prim