Geçen yıl evdeki kombiyi ve iki büyük beyaz eşyayı aynı ayda değiştirmek zorunda kaldım. Elimdeki nakit yetmiyordu, birikimimi de tamamen boşaltmak istemiyordum. O hafta boyunca bir tarafta bankanın ihtiyaç kredisi teklifi, diğer tarafta mağazanın "36 ay taksit" afişi, üçüncü tarafta kredi kartımın taksitli nakit avans seçeneği vardı. Üç seçeneği aynı tabloya yazdığım an, aradaki farkın tahmin ettiğimden çok daha büyük olduğunu gördüm. O deneyimden çıkardığım şeyi anlatmak istiyorum: banka kredisi finansman aracı seçimini duyguyla değil, tek bir ortak ölçüyle yapmak gerekiyor.
Burada amacım size "kredi çek" ya da "çekme" demek değil. Amacım, karşılaştırmayı hangi kalemler üzerinden yapacağınızı göstermek. Çünkü ben ilk hesabımı yaptığımda faiz oranlarına bakıp karar verdim, sonra dosya masrafı, sigorta ve vade farkını hesaba katınca sıralama tamamen değişti.
Bankanın vitrindeki oranı, ödeyeceğiniz gerçek bedelin sadece bir parçası. Ben artık bir teklifi değerlendirirken üç ayrı sayıya bakıyorum: aylık faiz oranı, yıllık maliyet oranı ve toplam geri ödeme tutarı. Bu üçünden en dürüst olanı toplam geri ödeme; çünkü tüm masraflar orada toplanıyor.
Kombi işinde bana iki banka teklif verdi. Birinin aylık oranı diğerinden düşüktü ama dosya masrafı ve hayat sigortası şartı vardı. Taksitleri topladığımda, oranı yüksek görünen bankanın toplam geri ödemesi daha azdı. O günden beri her teklifi şu satırlarla yazıyorum:
Bu dört satırı doldurunca kimse sizi oranla şaşırtamıyor.
Taksiti düşürmek için vadeyi uzatmak en kolay çözüm gibi görünüyor. Ben de 24 ay yerine 36 ayı düşündüm; taksit rahatladı ama toplam faiz belirgin şekilde arttı. Kendime koyduğum kural şu: taksit, düzenli gelirimin belirli bir oranını aşmıyorsa en kısa vadeyi seçiyorum. Nakit akışım sıkışıksa kısa vade riskli oluyor, o zaman biraz uzatıp erken kapatma imkânını sorguluyorum.
İhtiyaç kredisi, taşıt kredisi ve konut kredisi aynı havuzdan çıkmıyor. Teminatlı krediler genelde daha uzun vadeli ve daha düşük maliyetli oluyor, ama satın aldığınız varlığa bağlanıyor. Konut kredisi ile tüketici kredisini karşılaştıran bir hesap yaptığımda, aynı tutar için ikisi arasındaki toplam maliyet farkının ne kadar açıldığını görmek beni şaşırtmıştı. Yani "büyük harcama" derken neyi finanse ettiğiniz, hangi kapının açık olduğunu belirliyor.
Banka kredisi tek yol değil. Bazı durumlarda gerçekten daha ucuz seçenekler var, bazılarında ise "faizsiz" etiketi taşıyan şeyler en pahalı çıkabiliyor.
Mağazanın kendi kampanyası gerçekten faizsizse, oradaki taksit banka kredisini rahat yener. Ama kontrol ettiğim ilk şey peşin fiyatı: taksitli fiyat peşinden yüksekse orada gizli bir vade farkı var demektir. Ben satıcıya doğrudan "tek çekim indiriminiz ne kadar?" diye soruyorum. İndirim varsa taksit faizsiz değil, sadece adı öyle. Kredi kartının nakit avansı ise en son bakacağım kapı; taksitli olsa bile maliyeti ve işlem ücreti çoğunlukla kredinin üstünde kalıyor. Kart özelliklerini karşılaştırırken taksit kampanyası kadar nakit avans şartlarına da bakmakta fayda var.
Bu karar bana en çok düşündüreni oldu. Mantığı basit aslında: birikimimin bana kazandırdığı net getiri, krediye ödeyeceğim maliyetten yüksekse birikimi bozmam. Düşükse bozmak daha akıllıca. Mevduat faiz oranlarını ve yatırım fonlarının getirisini yan yana koyup, vergi kesildikten sonraki net rakamla karşılaştırmak gerekiyor. Ben acil durum fonuma dokunmama kararı verdim; onun dışındaki kısa vadeli birikimin bir bölümünü kullanıp krediyi küçülttüm. Böylece hem faiz yükü düştü hem de tamponum yerinde kaldı.
Kredili mevduat hesabı (ek hesap) çok pratik ama günlük işleyen faiziyle uzun vadede en pahalı seçeneklerden biri. Ben onu yalnızca birkaç gün süren nakit boşluklarında kullanıyorum. Aile içi borç ise faizsiz olabilir ama ilişki maliyetini unutmayın; ödeme planını yazılı hale getirmek ikimiz için de rahatlatıcı oldu.
| Seçenek | Güçlü yanı | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| İhtiyaç kredisi | Sabit taksit, net plan | Masraf ve sigorta kalemleri |
| Teminatlı kredi | Daha uzun vade, düşük maliyet | Varlığın teminata girmesi |
| Faizsiz mağaza taksidi | Gerçekten faizsizse en avantajlı | Peşin fiyat farkı |
| Kart nakit avansı | Anında erişim | Yüksek maliyet, işlem ücreti |
| Birikimi kullanmak | Sıfır faiz | Vazgeçilen getiri, tampon kaybı |
Ben sonunda kombiyi kısa vadeli bir ihtiyaç kredisiyle, beyaz eşyayı ise peşin fiyat indirimi olmayan gerçek faizsi